مكّه بيرون كرد و بعد از آن از مدينه ، و فرمود نبايد در جزيرة العرب دو دين باشد . * ( وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ ) * - 190 فخر : فتنه يعنى گرفتارى به عذاب دائمى در عالم ديگر براى آنها سختتر است از كشتن كه اكنون بر دست شما انجام مىشود و بيشتر مفسّرين فتنه را شرك و كفر معنى كرده‌اند پس معنى چنين مىشود : رواج كفر بدتر است از كشتن چند نفر ابو الفتوح نوشته : از كسائى روايت است : فتنه اينجا عذاب است و ايشان را بودى كه چون مسلمانى را بگرفتندى عذاب كردندى او را خداى تعالى گفت : آنچه ايشان مىكنند بدتر است و سختتر . و لا تقتلوهم - 190 مجمع : حمزه و كسائى قرائت كرده‌اند : « و لا تقتلوهم حتّى يقتلوكم . فان قتلوكم » در هر سه كلمه بدون الف بر وزن يفعلو ثلاثى مجرّد ، اعمش بحمزه گفت : اين جور كه تو قرائت مىكنى پس از آنكه آنها را كشتند چگونه مىتوانند قاتلين خود را بكشند ؟ حمزه گفت : عرب اگر يك نفر از او را بكشند مىگويد : ما را كشتند و اگر يك نفرشان را مضروب شود ميگويند ما را زدند مقصودش اين است كه معنى جمله اين است : اگر عدّه‌اى از شما را كشتند . مجمع : گفته‌اند اين آيه نسخ شده است به اين آيه : « وَقاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ » و عدّه‌اى ديگر گفته‌اند اين حكم منسوخ نيست و رعايت آن لازم است و فقطَّ در موقع ضرورت كه از طرف كافرها اقدام بجنگ بشود در مسجد الحرام براى مسلمانها جايز است كه با آنها جنگ كنند و در آنجا آنها را بكشند . * ( وَقاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ ) * - 192 فخر : فتنة يعنى آزار و گرفتارى و چون اعراب مسلمانان را اذيّت كردند تا آنها ناچار شده بحبشه مهاجرت كردند و باز آزارشان كردند تا بمدينه هجرت كردند و